Şiir Okumak Üzerine Bazı Başlangıç Tavsiyeleri

Kitap ve İnsan

Şiir Okumak Üzerine Bazı Başlangıç Tavsiyeleri

20 Temmuz 2019 Blog yazıları 0
Şiir Okumak Üzerine Bazı Başlangıç Tavsiyeleri

Laurance Perreine‘nin Sonund and Sense: An Introduction to Poetry adlı eserinden “Şiir Okumak Üzerine Bazı Başlangıç Tavsiyeleri” bölümünü sizler için Türkçe’ye çevirdik. Şiir nasıl okunur, şiir okurken nelere dikkat etmek gerekir gibi sorulara yanıtlar bulacağınızı umuyoruz 🙂

1) Bir şiiri birden fazla kez oku

İyi bir şiir, tek bir okumada tam anlamını vermeyecek ve bir Beethoven senfonisini bir kez dinlemekten daha fazlası olmayacaktır. Tam anlamıyla manayı hazmedebilmek için iki kere okumak gerekli olabilir. Eğer şiir bir sanat çalışmasıysa, tekrarlanmış ve uzatılmış bir okumanın hakkını verecektir. İyi bir müzik parçası birçok kez dinlenmezse unutulur; iyi bir resme birçok kez bakılmazsa boşa harcanmış olur. Bir şiir, gazete gibi değildir, çabucak okunup; çöp sepetine atılmaz. Şiir, aklın duvarlarında bekletilir.

2) Kendine bir sözlük edin ve onu kullan

Şiiri oluşturan kelimelerin manalarını öğrenmeyi dert etmeden, şiiri anlamaya çalışmak boş bir çabadır. Birinin top olmadan tenis oynamaya çalışabilmesi gibi. Okuldayken senin temel amaçlarından biri iyi bir kelime haznesi inşa etmek olmalı ve şiir çalışması bunu yapabilmen için sana mükemmel bir fırsat verir. Birçok kaynak kitap da paha biçilemez olacaktır. Bilhassa arzu edilen, mitoloji üzerine iyi bir kitap ( Eğitmeninizin size önerebileceği) ve incildir.

3) Aklındaki kelimelerin seslerini duymak için oku

Şiir duyulmak için yazılır: Onun anlamı sesle olduğu kadar, yazıyla da iletilir. Bundan dolayı her kelime önemlidir. Bir şiir okumak için en iyi yol, bir gazete okumak için en iyi yolun tam tersidir. Gazete, olabildiğince hızlı okunmalıdır, şiir ise olabildiğince yavaş okunmalıdır. Bir şiiri sesli okuyamadığında, onu dudağınla oku: Onları telaffuz edemesen de ağzın ve dilinle kelimeler biçimlenir. Sıradan okuma materyalleriyle dudak okuması yapmak kötü bir huydur; şiir ile iyi bir huydur.

4) Şiirin ne söylediğine her zaman dikkat et

Kişi, şiirin seslerinin bilincinde olsa da, şiirin ne anlama geldiğine hiç dikkat etmeyecek kadar bilinçli olmamalıdır. Bazı okuyucular için şiir okumak, ritmik giden bir hızlı trene binmek gibidir. Araba çalışır, ve yukarıya, aşağıya hareket eder. Ancak etraflarında yanıp sönen manzaraya dikkat etmezler, duraksamadan şiirin sonuna ulaşıldığında da; onun hakkında hiçbir fikre sahip olunamaz. Bu şiir okumak için yanlış bir yoldur. Kişi, bilgiyi elinden geldiğince bilinçli bir şekilde takip etmeli ve tüm işaret ve varsayımları kavramalıdır. Çünkü; bir şiir çok fazla şey söyler, birkaç okuma gerekebilir. Ama ilk okumada, hangi fiilin hangi isimle gideceği belirlenmelidir.

5) Ara sıra sesli şiir okuma alıştırmaları yap

Özellikle sevdiğiniz birini bulduğunuzda, oda arkadaşınıza dinletin. Ona öylesine bir metotla oku ki, o da beğensin.

  • Sevgiyle okudun, ama etkilenmedi. Sözlü okuyucuların sıklıkla maruz kaldıkları ölümcül iki nokta var. Birincisi, bir vergi raporu ya da demiryolu tarifesi okuyormuş gibi ifadesizce, monoton biçimde okumak. Bir diğeri ise, yapay gelişmişlik ve vokal histrioniklerle birleştirmektir. Bir şiir okurken duyguları yerleştirmek gerekli değildir. Duygu zaten oradadır. Sadece ortaya çıkarılabilmek için adil bir şans ister. Eğer şiir, doğal ve duygusal bir biçimde okunursa o zaten kendi kendini ifade edecektir.
  • İki uçtan; çok hızlı okumak, çok yavaş okumaktan daha tehlikelidir. Yavaşça okumak, her bir kelimenin net ve düzgün olması için yeterlidir ve bu anlam zamanla yerleşecektir. Bunu yaparken; oda arkadaşınızın bu metni sizin gibi daha önceden almamış olduğunu unutmayın. Günlük okuma oranın muhtemelen çok fazla olacaktır.
  • Şiiri ritimsel kalıplar halinde okumak hissettirir, ama abartmayın. Şiirin, nesir gibi, cümlelerde yazıldığını ve noktalama işaretlerinin nasıl okunması gerektiğinin bir işareti olduğunu unutmayın. Tüm gramatik duraklamaları tamamıyla verin. Kelimelerin doğal telaffuzunu veya cümlenin metrik düzeni olduğuna karar verdiğiniz şeye uyması için normal bir vurgulamayı bozmayın.  

    Şiir okurken yapılan en yanlış yollardan biri de diğer tüm hecelere abartılı bir  vurgu yoluyla okumaktır. Başka bir deyişle, şiir düz yazıymış gibi okunmamalıdır. Okumanın önemli bir sınavı, noktalama işareti olmadığında bir satırın sonunu nasıl ele alacağın olacaktır. Başlangıç seviyesindeki okuyucuların sık yaptığı bir yanlış, her bir satırı gramer açısından bir bütün olsun yada olmasın; tamamen bir cümleymiş gibi okumaya çalışmaktır. Ve onun sesini sona atmaktır.

    Tecrübeli okurların sık yaptıkları bir yanlışsa,  bir çizginin sonuna yaklaşırken akan bir başlangıç yapmak ve sanki orada yokmuş gibi atlamaktır. Satır, ritmik bir bütündür ve sonlarında noktalama işareti olup olmadığına bakılmalıdır. Noktalama işareti bulunmuyorsa, normalde duraksamaların en incelerinden biri veya satırdaki son kelimeyi normalden biraz daha uzun süre tutarak gözlemleyin. Kişi onun şiddetini düşürmemeli.

Kaynakça

SOUND AND SENSE: AN İNTRODUCTİON TO POETRY, LAURENCE PERRİNE, SS.18-20.

Çeviri: Uğur Can Yıldızdal