Freytag Piramidi

Bu yazımızda size öykü yazma konusunda yardımcı olacak ve birçok eseri daha iyi analiz etmenize yarayacak Freytag Piramidi’ni anlatacağız. Freytag Piramidi öyküde yaşanılan olayları sınıflandırmaya ve görselleştirmeye yarayan piramid şeklindeki olay örgüsü tablosudur.

Freytag kimdir?

Piramidi anlatmadan önce biraz Freytag’dan bahsedelim. Freytag 1816-1895 yılları arasında yaşamış ve 1850-1870 yılları arasında en popüler Alman yazar olarak gösterilmektedir. Antik Yunan ve Shakespeare dramasını analiz ederek bir öykünün, daha doğrusu olay örgüsü çerçevesinde gelişen yazıların, nasıl yazıldığına kafa yordu ve çıkarımlarını Freytag Piramidi olarak görselleştirdi.

Sergileme

Piramidin sol tarafının tabanı “sergileme” kısmıdır. Bu kısım hikaye hakkında verdiğiniz ön bilgilendirmedir. Karakterlerin veya olayların geçmişi hakkında yazarın verdiği önemli bilgilerin olduğu kısımdır.

Meraklandırıcı Olay

Ardından meraklandırıcı olay/olaylar gelir. Bu hikayedeki ana örgüyü, editörün tabiriyle tempoyu, başlatıldığı olaydır. Bu olay ayrıca okura, öykü taslağınızdaki amaç/hedef/mücadelenin ne hakkında olacağını iletir.  Ana karakterimizi iyice tandığımız kısım da bu kısımdır.

Yükselen Aksiyon

Piramid sol taraftan yukarı doğru çıkar. Bu kısma Freytag yükselen aksiyon adını vermiştir. Yükselen aksiyon heyecan verici bir olaydan veyahut birbirine bağlı olaylardan oluşan kısımdır. Okuru meraklandırıcı kısımdan alıp hikayenin en can alıcı anına, zirvesine, hazırlayan kısımdır. Düşmanımızla, rakibimizle karşılaştığımız yer burasıdır. Kahramanımız ve düşmanı bu süreçte mücadele eder ve düşmanı tarafından kahramanımıza zorluklar çıkartılır.

Zirve

Piramidin tepesinde “zirve” denir. Zirvede en gerilimli, en can alıcı, kritik olaylar bu noktada gerçekleşir. Okurun heyecanının zirveye çıktığı nokta da denilebilir. Zirve, meraklandırıcı olayların etkilerinin getirdiği yer ve düşen aksiyonun altyapısının inşa edildiği yerdir. Ana karakteriniz zorluklarla ve engellerle zirve noktasında mücadele etmek zorunda kalır. İçindeki değişimin sinyallerini de verir.

Düşen Aksiyon

 Her zirvenin bir çıkışı olduğu gibi bir inişi de vardır. Düşen aksiyon adı verilen bu kısım zirve kısmında meydana gelen olayların ve yükselen aksiyonda karakterin önüne çıkan engellerin karakterimiz üzerindeki etklerinin yansıtıldığı yerdir.

Çözüm Noktası

Düşen aksiyon kısmı bittiğinde ise karşımıza çözüm noktası çıkar. Bu nokta kahramanımızın karşılaştığı zorluğu/ problem çözdüğü noktadır.

Sonuç

Nihayetinde, piramidin sağ tabanında, sonuç kısmı vardır. Hikayeyi bitirdiğimiz kısım bu kısımdır. Çözüm kısmından kalan sorunlar, sırlar, gizemler vb. ya karakterimiz tarafından çözülür ya da yazar tarafından açıklanır.

Derleyen Eki: Bu yazımızda size Freytag Piramidi’ni anlatmaya çalıştık. Freytag’ın yazım teknikleri üzerine daha çok okuma yapmak isterseniz ve İngilizceniz de iyi ise aşağıdaki kitaba bakabilirsiniz.

Ayrıca Freytag’ın tekniği çoğu olay akışı için geçerli olsa da bağlı kalınması gerekilen bir teknik olmadığını düşünmekteyim, ancak yazar adayları tarafından öykü taslağı hazırlama konusunda da azımsanamayacak bir kolaylık sağladığı göz önünde bulundurulmalıdır.

Kaynak: Wesleyan Üniversitesi, “Creative Writing: The Craft of Plot” Coursera kursu

Yazar: Kitapmeetup